KÜLTÜR

Geçmişi ve Günümüzü Anlayıp Geleceği Okumamızda Faydalı Olacak 5 Distopya Romanı

Author

Birçok kitap vardır, yazıldığı dönemin şartlarını anlatmaktan öteye giderek geleceği okuyabilmemizi sağlar. Benim nazarımda bu tür kitaplarda başı çekenler ise distopya romanlarıdır. Bu listede de distopya türünün başarılı örneklerini sıralayacağız.

Distopya türünün atası denilebilecek Yevgeni Zamyatin eseri 'Biz'

Geçmişi ve Günümüzü Anlayıp Geleceği Okumamızda Faydalı Olacak 5 Distopya Romanı

Distopik türdeki eserler yapısı itibariyle kişileri kötümserliğe sürükleyebilir. Bu da gayet doğal bir durumdur, çünkü türün örneklerindeki hikayeler totaliter bir rejimin hüküm sürdüğü topraklarda geçmektedir. 

Her ne kadar kötümser bir yapıya sahip olsa da kitabın öğüdü şu şekildedir: "İnsanda düş gücünü yok edecek bir yol bulmadıkça kazanamazsınız" 

Kitapta duvarlarla çevrili bir dünyadaki insanların, camdan yapılma saydam evlerinde “Tek Devlet” tarafından sürekli izlenerek ve dinlenerek yaşamaya mahum edildikleri bir düzen anlatılıyor. Aşağıda bir kitabına da yer vereceğimiz George Orwell 'Biz' hakkında şunları söylüyor: "Zamyatin belli bir ülkeyi değil sanayi uygarlığının hedeflerini ele alıyor. Bu kitabın konusu aslında Makine, yani insanın düşüncesizce şişesinden çıkardığı ve tekrar şişesine sokamadığı o cin..."

Teslim alınan değil teslim bir olan bir insanlığın aktarılışı: Huxley'in 'Cesur Yeni Dünya'sı

Geçmişi ve Günümüzü Anlayıp Geleceği Okumamızda Faydalı Olacak 5 Distopya Romanı

Roman klasik distopya kurguların aksine düşünme 'özgürlüğünün' olduğu fakat kimsenin düşünmeye ihtiyaç duymadığı bir ortamda geçiyor. Bir baskı ve zulüm ortamının olmadığı hikayede ters giden bir şeyler gözünüze çarpabilir. Ama eğer kendi hayatımızdaki terslikleri de görmeye yetecek bilgeliğe sahipsek. Bu terslik insanın tabiatını terk etmesiyle alakalı.

Kitabın arka kapağındaki yazıyı mevcut haliyle buraya bırakıyorum. "Cesur Yeni Dünya" bizi "Ford'dan sonra 632 yılına" götürür. Bu dünyanın cesur insanları kapısında "Cemaat, Özdeşlik, İstikrar" yazan Londra Merkez Kuluçka ve Şartlandırma Merkezi'nde üretilirler. Kadınların döllenmesi yasak ve ayıp olduğu için, "annelik' ve 'babalık' pornografik birer kavram olarak görülür Toplumsal istikrarın temel güvencesi olan şartlandırma hipnopedya -uykuda eğitim- ile sağlanır. Hipnopedya sayesinde herkes mutludur; herkes çalışır ve herkes eğlenir. "Herkes herkes içindir."

Distopya ile tanışmamı sağlayan roman: 1984

Geçmişi ve Günümüzü Anlayıp Geleceği Okumamızda Faydalı Olacak 5 Distopya Romanı

Huxley mi Orwell mi tartışmaları türü seven herkesin bulunduğu ortamda en az bir kere dönmüştür. Ben ikisinden birini haklı görmek yerine, ikisinin de ayrı ayrı söylediklerinde haklı olduğu noktaları tespit etme taraftarıyım. 

Etrafınızdaki mobese kameralarını tekrar gözden geçirin, muhaliflerin içeriği alındığını, belleğin nasıl teslim edildiğini, siyasilerin açıklamaları doğrultusunda doğruların nasıl değiştiğini gözünüzde canlandırın. Bir çağrışım yaptıysa 1984 dünyasının içerisine hoş geldiniz. 

İtfaiyecilerin yeni görevi yangın söndürmek değil, kitapları yakmak: 'Fahrenheit 451'

Geçmişi ve Günümüzü Anlayıp Geleceği Okumamızda Faydalı Olacak 5 Distopya Romanı

Kitap okunmanın, okumayı bir kenara bırakın bir kitaba dahi sahip olmanın suç olduğu bir dünya düşünün. Her an her eser yok edilme tehlikesiyle karşı karşıya. Böyle bir ortamda bir itfaiyecinin yaptığı işi sorgulamaya başlamasıyla gelişen olaylar okuyucuya anlatılıyor. 

Ray Bradbury'nin eseri için İthaki Yayınevin'den çıkan basımın arka kapak yazısı şu şekilde:

"Guy Montag işini seven bir itfaiyeciydi. On yıldır kitap yakıyordu. Gecenin bir yasında yola çıkışlarını, alevlerin kitapları yutuşunu hiç sorgulamamıştı... Hiç sorgulamamıştı, insanların korkusuzca yaşadığı bir geçmişi anlatan o 17 yaşındaki genç kızla karşılaşana dek... Montag'ın hayatındaki bütün yanlışlar doğrularla yer değiştirir o andan sonra... İşini, eşini yaşayışını yeni bir bakış açısıyla değerlendirir. Önünü alamadığı duyguları onu, asla tahmin edemeyeceği şeyler yapmaya iter."

"Vermediğiniz şeyi alamazsınız, kendinizi vermeniz gerekir. Devrimi satın alamazsınız. Devrimi yapamazsınız. Devrim olabilirsiniz ancak..." Ursula K. Le Guin

Geçmişi ve Günümüzü Anlayıp Geleceği Okumamızda Faydalı Olacak 5 Distopya Romanı

İki gezegen arasında seyahat eden bir bilim insanının, yaşadığı ve ulaştığı toplumdaki farklılıkların tüm çıplaklığıyla bizlere verildiği roman hakkındaki sözleri eserin sahibine bırakalım: 

"Romanım Mülksüzler, kendilerine Odocu diyen küçük bir dünya dolusu insanı anlatıyor. İsimlerini toplumlarının kurucusu olan Odo'dan alıyorlar; Odo romandaki olaylardan kuşaklarca önce yaşamış, bu yüzden olaylara katılmıyor, ya da yalnızca zımnen katılıyor, çünkü bütün olaylar aslında onunla başlamıştı. Odoculuk anarşizmdir. Sağı solu bombalamak anlamında değil; kendine hangi saygıdeğer adı verirse versin bunun adı tedhişçiliktir..."