DÜNYA

Yıllarca başka devletlerin himayesi altında yaşayan Cem Sultan bir hain miydi?

Author

Tarihimizin en tartışmalı figürlerinden biridir Cem Sultan. Kendisi bir hain miydi yoksa sadece hakkını almak isteyen yürekli bir şehzade miydi? Gelin beraber irdeleyelim.

Cem Sultan karakter bakımından ağabeyi Bâyezid’in tersine, babası Fatih Sultan Mehmet’in kopyasıydı. Hırslıydı ve risk almayı severdi. İçinde bitmek tükenmek bilmeyen bir iktidar hırsı vardı. Ancak bu durum padişahın kimin olacağı konusunda etkili olan saray eşrafını korkutuyordu. Çünkü Fatih Sultan Mehmet’in devleti savaştan savaşa sürüklemesi herkesi kelimenin tam anlamıyla bıktırmıştı. Sonunda Fatih ölünce beklenen oldu ve Amasya valisi olan Bâyezid merkeze çağırılıp tahta çıktı. Cem Sultan bunu tabii ki kabullenmedi ve savaş hazırlıklarına başladı. Artık tüm Osmanlı mülkünde iç savaşın ayak sesleri duyuluyordu.

Yıllarca başka devletlerin himayesi altında yaşayan Cem Sultan bir hain miydi?

Cem Sultan ağabeyinin İstanbul’a ulaşıp padişah olduğunu öğrenir öğrenmez harekete geçti. İlk işi Konya ve çevresinden asker toplamak oldu. Daha sonra Bursa’ya doğru harekete geçen genç şehzade ağabeyinin ordusuyla karşılaştı ve bu savaştan galip çıktı. Cem Sultan bu zafer sonrası padişah olmaya en yakın dönemlerini geçirdi. Öyle ki şehirde adına hutbe okuttu ve para bastırdı.

Asıl savaş şimdi başlıyor

Eski Türk geleneğinde hükümdar öldüğü zaman ülke oğulları arasında paylaşılırdı. Cem Sultan da kardeşi II. Bâyezid’e buradan hareketle Osmanlı mülkünün Anadolu ve Rumeli olarak ikiye bölünmesini teklif etti. Ancak padişah bu teklifi kabul etmeyince kozların büyük bir meydan muharebesinde paylaşılacağı kesinleşmiş oldu.

20 Haziran 1481 yılında Cem Sultan’ın ve Bâyezid’in kuvvetleri Yenişehir Ovası’nda karşı karşıya geldi. İki kardeş burada Osmanlının geleceğini belirleyecek bir savaşa tutuştular. Sabahleyin başlayan kanlı çarpışma öğlene doğru neredeyse bitmişti. Cem Sultan, Bâyezid karşısında ağır bir yenilgi almıştı. Ordusu bozulan şehzade Konya’ya doğru kaçarken yolda bir de haydutların saldırısına uğradı. Şehre bitkin bir şekilde ulaştıktan sonra üç gün burada kaldı. Daha sonra şehir halkının göz yaşları içerisinde Konya'yı terk etti. Artık onun için Memlüklere sığınmaktan başka bir çare kalmamıştır.

Cem Sultan’ın boyunduruğu altına girdiği ilk devlet Memlükler oldu. Burada II. Bâyezid kendisine saltanat sevdasından vazgeçmesi karşılığında 1 milyon akçe vermeyi teklif etti. Ancak iktidar hırsıyla yanıp tutuşan Cem Sultan bunu kesin bir dille reddetti. Bu sırada iç savaştan yararlanmaya çalışan Karamanoğlu Kasım Bey, eski toprakları olan Konya’yı muhasara etmişti. Ancak daha sonra Gedikli Ahmet Paşa tarafından mağlup edildi. Bunun üzerine tek başına Osmanlıyı yenemeyeceğini anlayan Kasım Bey, Cem Sultan’la bir ittifak arayışına girdi.

İkilinin anlaşmasına göre Kasım Bey emrindeki Türkmenlerle Cem Sultan’ın tahta geçmesine yardım edecekti. Buna karşılık da Karamanlıların Osmanlı tarafından fethedilen bölgeleri kendisine verilecekti. Ancak Cem Sultan bu şansı da değerlendiremedi. Ankara’ya doğru yolladığı ordu mağlup oldu. Kasım Bey de söz verdiği gibi Aksaray’ı alamayınca ikili Akdeniz’e doğru geri çekilme mecburiyetinde kaldı.

Cem Sultan bu yenilgiden sonra tekrar kaçması gerektiğini biliyordu. Ancak bu sefer nereye gidecekti? Kasım Bey kendisine fetret devrinde Rumeli’ye geçen şehzadelerin başarılı olduklarını, onun da bu yolu izlemesi gerektiğini söyledi. Yenik şehzade bu fikri mantıklı buldu. Ancak bu yolculuk için yardıma ihtiyacı olacaktı. İşte tam bu sırada Cem Sultan hayatının en büyük hatasını yaptı. Rodos Şövalyelerinden yardım isteyen şehzade bir daha hiçbir zaman özgür olamayacaktı. Hayatının sonuna kadar sürecek olan bu esaret, Rodos Adası'na ayak basar basmaz başlayacaktı.

Telafisi olmayacak bir hata

Yıllarca başka devletlerin himayesi altında yaşayan Cem Sultan bir hain miydi?

Cem Sultan Rodos şövalyelerinin üstadı ile yemekte

Cem Sultan’ı ele geçiren Rodos şövalyeleri onu ilk başta Fransa’ya, kendi kontrolleri altındaki bir şatoya götürdüler. Yenik şehzade belki de ilk defa burada yaptığı hatanın farkına vardı. Birçok defa Rumeli’ye geçmek istediğini söylese de buna izin verilmedi. Hatta birçok defa kaçmaya çalıştı. Ancak artık her şey çok geçti. O artık Avrupa siyasetinde kullanılacak bir piyondan daha fazlası değildi.

Papa VIII. Innocent, Rodos şövalyelerinin elinden Cem Sultan’ı almayı başardı ve Roma’ya getirdi. Amacı, şehzadenin de etkisini kullanarak Osmanlılara karşı askeri bir operasyon gerçekleştirmekti. Ancak Cem Sultan bu plana yardım etmeyi reddetti. Ülkesine karşı bir harekette bulunmayacağını söyleyen talihsiz şehzade böyle bir şeye kalkışırsa Allah’ın lanetine uğrayacağını söylüyordu. Sonraki Papa VI. Alexandre Borgia da Cem Sultan’dan yararlanmaya çalıştı. Ancak Fransa Kralı VIII. Charles Roma’ya girip şehzadeyi Papa’nın elinden aldı. O da Cem Sultan’ı Kudüs’e yapacağı bir haçlı seferi için kullanmak istiyordu. Bu sefer de Roma’dan Fransa’ya sürüklenen Cem Sultan bu baskıkya daha fazla dayanamadı ve 25 Şubat 1495’te hayatını kaybetti.

Yıllarca başka devletlerin himayesi altında yaşayan Cem Sultan bir hain miydi?

Şimdi gelelim başlıktaki soruya: Cem Sultan bir hain miydi? Dünyanın neresine giderseniz gidin kendi devletine karşı başka güçlerle birlik olan herkes hain olarak görünür. Bunun neredeyse hiçbir istisnası yoktur. Cem Sultan da maalesef buna benzer bir yola girmiştir. Önce Memlüklere sığınmış daha sonra da Osmanlının Anadolu’daki en büyük rakiplerinden olan Karamanoğlu Kasım Bey’den yardım almıştır. Ancak burada altı çizilmesi gereken şey şudur: Cem Sultan hiçbir zaman tahta geçmek için Osmanlıyı tamamen süpürmek isteyen Avrupa devletlerini kullanmamıştır.

Kısaca Cem Sultan bana göre bir hain değildi. Çünkü son ana kadar Osmanlıya karşı yıkıcı bir faaliyete girmemiştir. Eğer böyle bir amacı olsaydı kendisi çok kolay biçimde Fransa Kralı’nı hatta Papalığı bile arkasına alabilir ve kukla bir padişah olarak Osmanlı tahtına oturmayı deneyebilirdi. Ancak o, bu yolu seçmemiş ve son ana kadar bu planlara direnmeye devam etmiştir. Zaten II. Bâyezid de Cem Sultan’ın hain olmadığını düşünmüş olacak ki öldüğü zaman üç günlük yas ilan etmiştir. Cem Sultan hırsının ve ihtiraslarının kurbanı olmuş ve çok yanlış kararlar vermiştir. Kendisi benim gözümde her zaman talihsiz bir şehzade olarak kalacaktır. 

Şunu da ben yazdım: