GÜNDEM

Bir şeyi netleştirelim; faiz artışı, faiz lobisinin işine gelmez!

Author

Bir arkadaş sohbetinde nasıl olduysa mesele faizlere geldi. Nedense toplumda şöyle bir kanı var; "faizlerin yükselmesi, faiz lobisinin işidir!" Açıkçası faizlerin artışı tahvil yatırımcılarının hiç ama hiç işine gelmez. Neden olduğunu anlatalım.

Bir şeyi netleştirelim; faiz artışı, faiz lobisinin işine gelmez!

Hükümet hazine tahvili satarken yani ihraç ederken, teklif verenin belirlemesine yönelik iskontolu satış denilen bir yöntem uygular. Diyelim ki 100 Dolar değerindeki tahvili 92 Dolar'a aldınız. Bu durumda o tahvilin faizi ((100 – 92) / 92 =) %8,7 olur. Yani siz alım esnasında 92 Dolar ödersiniz vadesi dolduğunda 100 Dolar alırsınız. Bu tür tahviller tıpkı arabalar gibi ikincil el piyasada da işlem görür.

Kafanız karışmış olabilir. Neden faizler artınca değer düştü? Burada iki kavram vardır; tahvil fiyatı ve tahvil faizi! Önce Hazinenin tahvil ihracından bahsedelim. Hazine Müsteşarlığı ihale ile Devlet İç Borçlanma Senetlerini (DİBS) banka ve yatırımcı kuruluşlara satar. Bu işlemin yapıldığı yere birincil piyasa denir. Bankalar ve yatırım kuruluşları ellerindeki tahvili ancak ikincil piyasada satabilir. İkincil piyasada alım - satım defalarca olabilir.

Eğer tahvili vadesine kadar elinizde tutmayıp nakde döndürmek isterseniz, ikincil piyasada satmanız gerekir. Bu halde tahvilin güncel fiyatı (Nominal Değer / (1+i)n)'dir. Gördüğünüz gibi faiz oranı (i) paydadadır. Yani faiz artarsa güncel fiyat düşer. Faiz ile güncel fiyat arasında ters orantı vardır. Faiz artıkça ikincil piyasadaki satış değeri düşer.

Diyelim ki siz tahvili aldığınızda faiz (i) oranı %20'ydi. Akabinde Hazine yeni bir tahvil ihracı yaparken tahvil faizlerini %22'ye çıkardı. Bu halde sizin tahvilinizin ikincil piyasada satılma şansı yoktur. Çünkü yatırımcı daha yüksek faiz yakalamıştır.

Bir şeyi netleştirelim; faiz artışı, faiz lobisinin işine gelmez!

İyi de siz ne yapacaksınız? Velev ki 100 TL'sına aldığınız ve ikincil piyasada 120 TL olan tahvilinizi 118TL'den satmak zorunda kalacaksınız. Yani faiz artıkça ve siz tahvili nakde çevirmek istediğinizde, elinizdeki tahvilin değeri düşmüş olacak.

Hikaye farklı da olabilirdi. Diyelim ki, piyasada daha karlı bir yatırım fırsatı doğdu. Yatırımcılar ellerindeki tahvilleri satarak, daha karlı bir yöne çevirmek isteyebilir. Bu durumda arz edilen tahvil miktarı artacaktır. Sonuçta tahvil de bir maldır. Bir malın talebi fazlaca değişmezken arzı artarsa o malın fiyatı düşer. Satılacak miktar büyüdükçe yani arz arttıkça tahvilin fiyatı düşmeye devam eder. Dolayısıyla yatırımcı bu tahvilleri baştan aldığı fiyata satarken satış devam ettikçe tahvillerin fiyatı düşer ve dolayısıyla tahvillerden zarar edilebilir.

Burada yazılanlar yatırım tavsiyesi değildir.

Foto-1: http://thedailyjournalist.com/elcafe/should-lobbying-congressmen-be-considered-illegal/

Foto-2: http://www.esuvidhakendra.com/moneytransfer.html