IŞ & EKONOMI

İki örnekle ekonomik büyümeyi anlattım

Author

Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla (GSYH) her ülkenin ekonomik büyüklüğünü ölçmek için kullandığı temel veridir. Ülkelerin ekonomik büyüklükleri bu verinin Dolar'a çevrilmiş hali üzerinden karşılaştırılır. Peki, GSYH nedir? Öncelikle şunu belirtmek gerekiyor, aslında üç tip GSYH vardır ve bunlar iki farklı yöntem ile hesaplanır. GSYH tipleri; harcama, üretim ve gelirdir. Yöntemlerse; cari fiyat ve sabit fiyattır.

Gazetelerde gördüğümüz, haberlerde duyduğumuz ekonomik büyüklük kavramı, üretim yöntemi ile hazırlanan zincirlenmiş hacim endeksidir.

Zincirlenmiş endeks, sabit fiyat yönetimine benzer. Hesaplamada bir yıl (örneğin; 2009) baz alınır ve bu yıldan itibaren değişim hesaplanır. Zincirlenmiş hacim serisi bir önceki yılın yıllık ortalama fiyatlarını kullanarak değişimi takip eder. Bu serideki değişim oranı ya da büyüme oranı, ekonominin %'sel artış oranıdır.

Peki, hesaplama nasıl yapılıyor? 2016 yılında sadece 10 adet elma üretip - satılan bir ekonomi hayal edin. Bir adet elmanın fiyatının 1TL olduğunu varsayalım. Bu halde GSYH; 10 adet x 1TL = 10TL’dir. 2017'de elma üretimi 15 adede çıksa ve tamamı satılsa, ayrıca fiyatı da 1,1TL’ye yükselse hesap ne olurdu? 15 adet elma ile 2016 yılındaki fiyat olan 1TL'nın çarpılması neticesidir yani; 15TL'dir. Eğer, 15 adet elmayı yeni fiyat olan 1,1TL ile çarpmış olsaydık (16,5TL) cari fiyat yöntemine göre hesap yapılmış olurdu. Sonuç olarak örnek verdiğimiz ekonomi bir yılda [(15TL-10TL)/10TL] %50 büyümüştür.

Eğer elmayı alıp bir başkasına satarsanız iş değişir. Yani 1TL'ye aldığınız elmayı bir başkasına 1,1TL fiyata satarsanız, burada katma değer etkisi hesaplanır. Yani 1,1TL satış fiyatından, 1TL'lik alım fiyatı düşürüldüğünde kalan 0,1TL ekonomiye sağlanan katkıdır. Eğer hal böyle olsaydı yukarıda yazdığımız 15TL değerindeki ekonomik büyüklüğe, bu değerde eklenecek yani 15,1TL olacaktı.

GSYH birçok sektörün toplamını ifade eder. Bunlar; tarım, sanayi, hizmet, inşaat, bilgi - iletişim, finans, sigorta, gayrimenkul, eğitim… Yani ülkenin tüm faaliyet kollarını içerdiğini söyleyebiliriz.

GSYH hesabı ilk aşamada kulağa mantıklı gelebilir ama sistemin içinde tuhaflıklar da yok değil. Örneğin yukarıdaki örnekte elmanın el değiştirmesinin ekonomiyi büyüttüğünü gördük ama bu büyüme elmanın kalitesini artırmıyor. Yani ekonomik büyüme ile üretilen mal kalitesi arasında kesin bir bağlantı yok.

Farklı bir örnek verelim. Diyelim ki, hükümet bir köprü inşa etti fakat köprüye rağbet yok. Bu köprünün üretim maliyetinin her aşaması yukarıdaki örnek gibi ekonomik büyüklüğü yukarı itiyor ama sosyal hayata faydası sıfır. Sonuç olarak ekonomik büyümenin ülkeye, topluma katkı sağladığı anlamı taşımaz.

Ama bunun tersi de doğrudur. Daha kaliteli elma yetiştirmek için harcanan ek bedel satış fiyatını yükseltebilir fakat bu da ekonomik büyümeyi etkilemez. Demek istediğim şu, eğer yukarıda dikkat ettiyseniz 2017'de artan elma fiyatı ekonomik büyüme hesabına dahil edilmedi bile!! #GSYH



İki örnekle ekonomik büyümeyi anlattım