POLITIKA

Ermeni Patrikhanesi'nde Ne Oluyor?

Author

-Yapabiliyorsanız son 6 ayda tecrübe etmek zorunda kaldığınız; sizi başka şeylerle ilgilenme noktasında kitleyen olayları bir düşünün... Sayısı hiç az değil; üstelik inanın hiçbirimiz her şeye aynı anda yetişemiyoruz.
Türkiye'deki Ermeni toplumunun uzun süredir devam eden ve içinde bulunduğumuz günlerde patlama noktasına yaklaşan patrik vekili sıkıntısı pek çoğumuzun yetişemediği olaylardan biri.
Gelin Aram Ateşyan'ın patrikhane ve cemaatine yarattığı sıkıntılara aşağıda birlikte bakalım.

Ermeni Patrikhanesi'nde Ne Oluyor?

Düşünce Platformu 16 Mayıs'ta change.org üzerinden "Türkiye Ermeni Patrikliği işgal altında! Farkında mısınız?" başlıklı bir imza kampanyası başlattı.

Hastalığı sebebiyle 2008 senesinden bu yana görevini yerine getiremeyen Ermeni Patriği II'nci Mesrob'un görevlerini Patrik Genel Vekili unvanıyla Başepiskopos Aram Ateşyan yerine getiriyor.

Patriklik unvanı, tıpkı Papalık ya da kraliyet unvanları gibi, hayat boyu geçerliliği olan; istisnai durumlar yaşanmadığı sürece ancak ölüm sonucu el değiştiren bir yapıya sahip. Kilisenin kuralları gereği görevini yerine getiremeyecek durumda olsa da hala hayatta olan II'nci Mesrob'un yerine birini seçmek kısa bir süre önceye kadar bürokratik kurallara takılıyordu. Buna aşağıda tekrar değineceğiz.

Fakat Ermeni toplumu içinde seçilmiş bir patriğin görevinin başında olması isteği, vekil Ateşyan'a karşı geliştirilen direnç çok da yeni değil. Gerek yaptığı kimi işler gerek kimi söylemleri yüzünden Ermeni halkı nezdinde popülerliğini yitirmiş bir ruhani olan Ateşyan kendisine devlet izniyle verilen konumuna dört pençe sarılmış durumda.

Ateşyan'ın durumu o kadar soru işareti yaratıyor ki; belki kibarlıklarından belki saygılarından çok yüksek sesle dile getirilmese de II'nci Mesrob'un mevcut sağlık durumunu kendisiyle ilişkilendirenler de yok değil.

İki ileri bir geri

Ermeni Kilisesi'nin kuralları gereği yedi yıl süreyle mevcut bulunmayan kişiyi bağlayan antlaşma ve yeminler hükmünü yitiriyor. 26 Mayıs 2016'da toplanan Ruhaniler Genel Meclisi, Mayıs 2008'den bu yana görevini yerine getiremeyen ve 2015 yılında Adli Tıp tarafından hakkında gayrı faal raporu verilen II'nci Mesrob'u görevinden aldı. Meclis oy birliği ile patriği ''Emekli Patrik'' ilan etti.

Böylelikle patriklik makamının 'boş' olduğu kabul edilmiş oldu.

Seçim niye yapılmadı diye sorabilirsiniz. Ah siz ve şu mantık temelli neden-sonuç ilişkisi kurma aşkınız... Hakikaten bu ülkeyi ve kurumları yönetilemez hale getiriyorsunuz.

Kilise içinde seçime gidilen yolda atılması gereken ilk adım bir Müteşebbis Heyeti kurmak. Sonrasında bu heyetin Ermeni toplumundan uygun delegeleri belirleyip gerekli başvuruları yapması ve ruhaniler arasından kiliseyi seçime sorunsuz biçimde götürecek bir ''Patriklik Kaymakamı'' seçmesi gerekiyor.

Fakat mevcut durumda böyle bir heyetin kurulmasına gerek yok. Çünkü heyet zaten kurulmuş vaziyette.

16 Aralık 2009'da.

Zaten var olan bir şeyin varlığını birine kanıtlama çabası kadar insanı yıpratan az şey vardır herhalde.

Hosrof Köletavitoğlu, bahsi geçen Müteşebbis Heyeti'nin başkanı hem heyetin hem de kendisinin hala görevlerinin başında olduğunu söylüyor. Heyet üyelerinden avukat Sebu Aslangil ve avukat Setrak Davuthan da Köletavitoğlu'nu destekliyor.

Agos'a yaptığı açıklamada Davuthan; "Hali hazırda bu heyetin varlığı kesindir, tartışılamaz" diyor.

Yetkililer Ekim 2016'dan bu yana gerekirse seçim işlemlerinin hepsinin 3 ay içinde tamamlanabileceğini söylüyor. Çeşitli Ermeni vakıflarının başkanları patriklik makamının boş kabul edilmesi ile birlikte vekillik makamının yetkilerini yitirdiğini, bir an önce seçim yapılması gerektiğini dillendiriyor.

Ateşyan ise ayak diremeye devam ediyor. Seçim için önce devletten izin gelmesi gerektiği konusunda diretiyor. Heyet başkanı Köletavitoğlu yapılması gerekenin patrik kaymakamı seçmek olduğunu; heyet başkanı ve patrik kaymakamının ortak imzası ile birlikte seçim için devlete başvurulması gerektiğini söylüyor. Davuthan ise "İzin almak gerekmez. Sadece seçim konusunda bildirim yapılır. Seçimin nasıl yapılacağı konusunda süreç bellidir" diyor.

Şubat 2017: Ruhani Meclis Başkanı Ateşyan yüzünden istifa ediyor

Zaman ilerliyor ve bugüne yaklaşıyoruz. 13 Şubat'ta Ruhani Meclis Başkanı Episkopos Maşalyan yazdığı bir mektupla tüm görevlerinden istifa ettiğini basına bildiriyor. Maşalyan'ı bu noktaya getiren ise Ateşyan'ın seçim sürecini baltalamak için yaptıkları.

Maşalyan'ı çileden çıkaran noktalar arasında, kendi ifadesiyle, kapris ve tehditle vekillik görevinden ayrılmayan Ateşyan'ın patrik kaymakamı seçilmesine engel olması yer alıyor. Üstelik Ateşyan kendi vekillik görevi ile patrik kaymakamının olası bir seçimde üstleneceği sorumluluğu elde etmek için uğraş veriyor. Dahası; devletten seçim için izin isteme kararı çıkartıp Müteşebbis Heyeti'nin ancak bu izin geldikten sonra kurulabileceğini iddia ediyor.

Maşalyan mektubunda "İnkâr edilemez hukuksal bir dille laik bir devletten böyle bir iznin asla gelmeyeceğini ve bu seçimin gelecek bahara değil çıkmaz ayın çarşambasına ertelendiği anlamına geldiğini kendisine dostça anlatmaya çalıştım" dese de Ateşyan'ın amacına ulaştığını dile getirerek istifa ediyor.

Ve Ateşyan vekil olarak kaldığı sürece bu seçimin yapılamayacağının açık olduğunu ekliyor.

"1717 yıllık Ermeni Kilisesi tarihinde hiçbir patriklik ya da katolikosluk makamı dokuz yıl boş bırakılmamıştır... Yetkilerini kullanarak dokuz yıldır yaptığı manipülasyonlar, makamını ve yetkilerini kendi çıkarları yönünde suistimal etmesi bir suç niteliği taşımaktadır ve kilise hukukunca cezai müeyyide gerektirmektedir."

Ermeni Patrikhanesi'nde Ne Oluyor?

Eçmiadzin devreye giriyor

Ermeni Apostolik Kilisesi'nin yönetim makamı Erivan'ın 20 kilometre doğusundaki Eçmiadzin'de bulunuyor. Dünyadaki tüm Ermenilerin ruhani lideri olan Katelikos II'nci Karekin burada ikamet ediyor.

Maşalyan'ın istifası Eçmiadzin'in de ilgisini çekiyor ve Türkiye Ermeni Patrikliği'nin 15 Mart 2017 tarihine dek bir patrik kaymakamı seçmesi gerektiğine, vekilin yetkilerini kaymakama teslim etmesine karar veriliyor.

Bir 9 yıl daha sürüncemede kalınmasının önüne geçmek istercesine 6 ay içinde yeni patrik seçilmemesi durumunda Müteşebbis Heyeti ve kaymakam için güven oylaması yapılması kararlaştırılıyor.

Herkes odadaki büyük pembe filin farkında ama Ateşyan nezdinde bulunduğu makamı rencide etmekten çekiniliyor. Fakat kendisi cebren ve hile, hatta bana kalırsa bir hayli şımarık bir biçimde, direnmeye devam ediyor.

Patrik Kaymakamı seçimi

Kendisine 15 Mart'a kadar patrik kaymakamı seçme görevi verilen Ruhaniler Meclisi ancak 15 Mart günü saat 15:00'te toplanıp seçim yapıyor. Ateşyan'ın da aday olduğu seçimde Almanya Ermenileri Ruhani Önderi Karekin Bekçiyan patriklik kaymakamı olarak seçiliyor.

Fakat Ateşyan'ın cebinde bir numara daha var.

Eğer bu noktaya kadar yazıyı takip ettiyseniz Ateşyan'ın nasıl birisi olduğuna dair kafanızda bir fikir oluşmuştur. Üstelik kendisinin görevini nasıl kötüye kullandığına ilişkin pek çok başka örnek var. Bu konuda sizi kendi araştırmanızı yapmaya ve Ateşyan'ı tanımaya davet ediyorum. Özellikle Agos'un sistemli gazeteciliği, bu yazıyı hazırlarken benim için olduğu gibi, sizin için de faydalı olabilir.

Ateşyan kendisinin de aday olarak katıldığı seçimden sonra basın mensupları ile valilikten gelen bir yazıyı paylaşıyor. Vali yardımcısı Aziz Mercan'ın imzasını taşıyan ve 13:47'de gönderildiği anlaşılan yazıda özetle "seçim sürecinin başlatılmasının hukuken mümkün olmadığı ve patrik vekilinin görevinin başında olduğu" değerlendiriliyor.

İnsanın aklına ister istemez bu yazıyı neden seçimden önce gündeme getirmediği sorusu geliyor. Yine ister istemez kendisi seçilse ne olurdu diye düşünmeye başlıyorsunuz. Çok önemi yok çünkü her koşulda Ateşyan işleri keyfine göre yürütüyor.

Seçimden hemen bir sonraki gün bir açıklama yapan Patrik Kaymakamı Bekçiyan aralarında Maşalyan ve Ateşyan'ın da bulunduğu bir heyetin valiliği ziyaret edip patrik kaymakamı seçiminin nasıl yapıldığı, ne anlama geldiği konusunda makamı bilgilendireceklerini söylüyor ve ekliyor; "Devletten gelen herhangi bir yazıya saygımız var. [...] Eğer bu yazıdan Aram Ateşyan'ın haberi varsa, toplantıdan önce getirmesi gerekiyordu. Biz de buna göre bir karar alırdık, ama şimdi olan oldu. Bu sorunun çözümünün tek bir yolu var; o da Aram Ateşyan'ın istifası."

Maalesef istifa bu topraklarda işleyen bir mekanizma değil. Bu noktada gerekirse arabulucu görevi üstlenmek dışında olayın dışında kalmayı tercih etmesi doğru olan devlet kurumları tahmin ediyorum ki farkında olmadan koltuğunu bırakmak istemeyen yaşlı bir adamın ekmeğine yağ sürüyor.

Patrik seçimini geciktirmek için elinden geleni yapan ve bırakın ruhani bir konumu herhangi bir yönetici ofisinde oturacak herhangi birine yakışmayacak geçmişi ile Ateşyan konumunun kendisine sağladığı ayrıcalıklardan ayrılmamak için iletişimi bulandırıp kafa karıştırıyor.
Buna da kimsenin alet olmaması gerekiyor.

Şimdilik son durum

Geçtiğimiz gün Moskova'da toplanan Yüksek Ruhani Kurul'da da seçim konusu gündeme geldi. II'nci Karekin'in başkanlığında toplanan kurulun yazılı açıklamasında aşağıdaki ifadeler yer aldı:

“Toplantıda Değabah Bekçiyan da bir konuşma yaptı. Patriklik seçimindeki sıkıntılı süreci anlattı. Yüksek Ruhani Kurul, Değabah’ın görevlerini yapma imkanı bulamaması konusunda kaygılarını ifade etti. Kurul, İstanbul Patrikhanesi ruhanilerine ve sivillere (azkayinler ) devlet yetkilileri ile uyum içerisinde çözüm üretmeleri konusunda çağrıda bulundu. Bu süreçte Başepiskopos Aram Ateşyan'ın duruşuna da değinildi ve kendisi, Ermeni kilisesinin kuralları içerisinde seçilmiş Değabah’a yardımcı olmaya ve Patrikhane’nin doğal gidişatını sürdürmesi için atılması gerekli olan kaçınılmaz adımları atmaya çağırıldı.”