GÜNDEM

Ruslar 2 yıl sonra Türk domatesine kavuştu… Peki bu krizin kaybedeni kim?

Author

Rusya, Türkiye’ye uyguladığı domates ambargosunu kaldırdı. Nihayet Ruslar iki yıl aradan sonra yeniden Türk domatesi yiyebilecek. Peki iki ülke arasındaki kriz aşıldı mı? Sürecin kazananı ve kaybedeni kim oldu? Buyurun ayrıntılar…

Ruslar 2 yıl sonra Türk domatesine kavuştu… Peki bu krizin kaybedeni kim?

Yaklaşık iki yıl önce, 25 Kasım 2015'te Suriye sınırındaki Rus uçağı düşürüldüğünde krizin bu kadar süreceğini herhalde kimse tahmin etmemişti ama oldu. Rusya, Türkiye’ye yönelik turizmden tarıma, inşaattan vize uygulamasına kadar bir çok konuda yaptırımlar uyguladı.

Ruslar 2 yıl sonra Türk domatesine kavuştu… Peki bu krizin kaybedeni kim?

Krizden en çok etkilenen sektörler turizm ve tarım oldu. Rus turistler ayağını birden Türkiye’den çekince turizm sektörü derin bir krize girdi. Geçtiğimiz sezon bu kriz hafifledi, Ruslar yeniden gelmeye başladı. 

Ruslar 2 yıl sonra Türk domatesine kavuştu… Peki bu krizin kaybedeni kim?

Tarımdaki ambargo ise sürüyordu. Rusya Federasyonu, 1 Ocak 2016 itibariyle Türkiye’den 24 tarım ürününün ithalatını resmen yasaklamıştı. Bu Türk tarım sektörü açısından büyük bir sorundu çünkü Rus pazarı Türkiye için sebze-meyvede en büyük pazar. Ambargo ile sektör büyük yara aldı. Bu krizde adı en çok öne çıkan ürünse domates oldu. Çünkü, domates üreticisi için Rusya neredeyse tek pazardı.

Ruslar 2 yıl sonra Türk domatesine kavuştu… Peki bu krizin kaybedeni kim?

İki yıl boyunca domates krizinin aşılması için iki ülke arasında sayısız görüşme oldu ama Rusya nuh dedi, peygamber demedi. Kriz uzayınca Türkiye misilleme kararı aldı ve Rusya'dan buğday başta olmak üzere bazı tarım ürünlerinin ithalatını durdurdu. İşte o dakikadan sonra kriz domates-buğday savaşına döndü.

Ruslar 2 yıl sonra Türk domatesine kavuştu… Peki bu krizin kaybedeni kim?

Gerçi bu savaş uzun sürmedi. Yasaktan 45 gün sonra Türkiye geri adım attı, yeniden Rusya’dan ithalata başladı. Türkiye’nin jestine Rusya da bazı tarım ürünlerinde ambargoyu hafifleterek yanıt verdi. Buna rağmen domates, nar, patlıcan gibi kimi ürünlerde yasak sürdü.

Ruslar 2 yıl sonra Türk domatesine kavuştu… Peki bu krizin kaybedeni kim?

Gelinen noktada durum şu: Rus hükümeti, 1 Kasım'dan itibaren Türkiye'den Rusya Tarım Bakanlığı'nın belirlediği miktarlarda domates ithal edilmesini onayladı. Böylece tarım ürünleri dış ticaretinde hiç bir engel kalmadı.

Ruslar 2 yıl sonra Türk domatesine kavuştu… Peki bu krizin kaybedeni kim?

Türkiye’den Rusya’ya patlıcan ve nar ihracatı 30 Ekim’de, domates ihracatı ise 1 Kasım’da başlayacak. Bunun karşılığında Türkiye bu ülkeden et ithal edecek. Kararın detaylarına baktığımızda ise işlerin öyle çok da güllük gülistanlık olmadığı ortaya çıkıyor. Çünkü pazarı tamamen açmayan Rusya Türkiye'den nar ve patlıcan için sadece 20 bin ton, domates içinse 50 bin tonluk ihracata izin verdi. Yani miktar kısıtlaması var.

Ruslar 2 yıl sonra Türk domatesine kavuştu… Peki bu krizin kaybedeni kim?

Krizden önce Türkiye Rusya’ya tam 300 bin ton domates ihraç ediyordu. Şimdi izin verilen miktar bunun 6’da biri… Sadece miktar değil, aynı zamanda şirket kısıtlaması da var. Rusya'nın izin verdiği firmalar ihracat yapabilecek. 

Ruslar 2 yıl sonra Türk domatesine kavuştu… Peki bu krizin kaybedeni kim?

Bu kararın alındığı toplantının ayrıntılarını ise Dünya Gazetesi’nden Ali Ekber Yıldırım yazmış. İşte Yıldırım’ın yazısındaki o bölüm:

Rusya Federasyonu istediklerini almış oldu. Rusya'ya sadece 50 bin ton domates ve 20 bin ton nar ve patlıcan karşılığında neler verildi? Enerji, Akkuyu Nükler Enerji Santrali, doğalgaz boru hatları konusunda verilmesi kabul edilen imtiyazların yanı sıra Türkiye bu ülkeden et ithalatı yapacak. Türkiye'nin Rus Savaş uçağını düşürmesiyle 25 Kasım 2015'te iki ülke arasında başlayan kriz tarım sektörü açısından çözülmüş görünüyor. İki yılın sonunda bu krizin kazananı Rusya, kaybedeni ise Türkiye oldu.

Kasım 2015 öncesinde olduğu gibi, Rusya, Türkiye'ye hiç bir kısıtlama olmadan tarım ürünlerini ihraç edecek. İhraç ettiği ürünlere kırmızı et eklenmiş olacak. Türkiye ise, aynı avantaja sahip olmayacak. Kasım 2015 öncesine göre Rusya'ya çok daha az miktarda tarım ürünü ihracatı yapabilecek. Uçak krizinden önce 300 bin ton domates ihraç eden Türkiye bu ülkeye yılda sadece 50 bin ton ihracat yapabilecek. Diğer ürünlerde de benzer kısıtlamalar var. Yapılacak ihracatın miktarı ve ihracatı yapacak şirketleri Rusya belirleyecek.

Yaş meyve ve sebze ihracatçıları özellikle miktar kısıtlaması ve sadece belli sayıda şirkete ihracat izni verilmesinin kabul edilemez olduğunu savunuyor. Görüştüğümüz ihracatçılar, iplerin Rusya'nın elinde olması nedeniyle istedikleri zaman Türkiye'den ithalatı durdurabileceklerini iddia ediyor. Rusya Federasyonu'nun domates ve diğer ürünlerdeki tutumu nedeniyle Türkiye'de tam bir belirsizlik yaşanıyor. Daha önce yapılan çelişkili açıklamalar nedeniyle 1 Kasım'da ihracatın yapılıp yapılmayacağı merakla bekleniyor.

Özetle, iki yıllık domates krizin kazananı Rusya,kaybeden ise Türkiye oldu. Ayrıca, tarımda Rusya ile ilişkiler 25 Kasım öncesi olmayacağı için alternatif pazarlara yönelmekte yarar var.