DÜNYA

Meğer Einstein Türkiye'nin kapısından kıl payı dönmüş

Author

Nazilerin Almanya'da iktidara gelmesiyle birlikte görevlerinden uzaklaştırılan Yahudi kökenli Alman bilim insanları akademik hayatlarına devam edebilecekleri bir ülke aradılar. Türkiye'nin açtığı kapıyı tercih etmeyenlerden birisi ise Einstein'dı.

Meğer Einstein Türkiye'nin kapısından kıl payı dönmüş

Nazilerin iktidara yürüyüşlerinin ayak sesleri duyulduğu sırada Einstein, Berlin Üniversitesi'nde ders veriyordu. 1933 yılında Almanya'dan ayrılıp Fransa, Paris'te hocalık yapmaya başlayan Einstein, ''Yahudi Nüfusu Koruma Grupları Birliği'' adı altında oluşturulan kurumun şeref başkanlığına getirilmişti. Bugün, Einstein'in o birliğin şeref başkanı olarak Atatürk'e yazdığı ve Almanya'daki akademisyenlere kapısını açmasını belirttiği mektubu herkes biliyor. Fakat pek bilinmeyen bir nokta ise ilgili davetten sonra Türkiye'ye gelen ve özellikle İstanbul Üniversitesi'nin altın çağını başlatan hocalara ek olarak Einstein'a da Atatürk'ün isteğiyle davet yollanmasıydı.

Röportajla ortaya çıktı

Cumhuriyet Gazetesi’nin Bilim Teknoloji Dergisi’nde zamanında çıkan bir röportaj, Einstein'in Türk hükümeti tarafından bizzat ülkeye ders vermesi için davet edildiğini ortaya koymuştu. Röportajda yer alan Prof. Dr. Münir Ülgür'ün hatıraları davete dair birçok ayrıntı içeriyor. Ülgür'ün ilgili hatıraları şu şekilde: ''İTÜ tarafından General Electric'te eğitim çalışması yapmak üzere 1948'de ABD'ye gönderildim. Beni General Electric seçti. Çok zor bir kabuldü. Seçim için ABD'den bir profesör gelmiş, beni imtihan ederek ve sonra da benimle bir mülakat yaparak karar vermişti. ABD'de 2.5 sene kaldım. Philadelphia'da çalışıyordum ve Einstein'ın da Princeton Üniversitesi'nde olduğunu biliyordum. Einstein ile görüşmeyi istiyordum ama bunun gerçekleşebileceğine de çok ihtimal veremiyordum. 1949 yılında bir gün üniversitedeki sekreterine telefon ettim ve görüşme isteğimi bildirdim. Hiç beklemediğim bir şekilde hemen cevap geldi ve Einstein'ın beni beklediği bildirildi.''

'Dünyanın en büyük liderine sahipsiniz'

Röportaj içerisindeki hatıralarda ayrıca Einstein'ın Atatürk hakkındaki söylemlerine de yer verilmiş. Ülgür, Einstein ile yaşadığı görüşmeyi şöyle anlatıyor: ''Eşim ve o zaman 2.5-3 yaşında olan kızımla birlikte Einstein'ın üniversitedeki ofisine gittik. Bizi çok sıcak bir şekilde karşıladı ve bizimle yakından ilgilendi. Küçük kızımı dizine oturttu ve ona piyano çaldı. Onu fevkalade mütevazı bir insan olarak gördük. Bizi hemen kabul etmesinin nedeni, benim Atatürk'ün bir evladı olmamdı. Konuşmalarımız sırasında Atatürk'ü kastederek 'Siz biliyor musunuz, dünyanın en büyük liderine sahipsiniz' dedi. 1933 Üniversite Reformu sırasında Atatürk'ün, kendisinin de Türkiye'ye gelmesini istediğini söyledi ve 'Arkadaşlarım hep oradaydı ama burada imkânlar çok fazla olduğu için burayı tercih ettim.''

16.02.2018