TARIH

Prensip Müjdecisi

Author

93 harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşından sonra, Osmanlı İmparatorluğunun hâkimiyetinde olan Bosna-Hersek'in yönetimi 1878 Berlin Antlaşması ile geçici olarak Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'na
bırakılır. Sırplar, Avusturya-Macaristan hâkimiyetini hiçbir zaman kabul etmezler. 1908 yılında osmanlı imparatorluğunun içinde bulunduğu siyasi ve ekonomik buhranı fırsat bilen avusturya-macaristan imparatorluğu bosna-hersek'i ilhak ederek topraklarına katar.

1894 yılı temmuzunun sıcak bir gününde, postacı petar princip, adresine ulaşması gereken postaları dağıttıktan sonra evinin yolunu tutar. evine doğru yürürken karmaşık duygular içerisindedir. karısı maria hamiledir ve çok yakında bebek bekliyorlardır. daha önce 2 bebeklerini doğumlarından
kısa bir süre sonra kaybetmişlerdir. ya yeni doğacak bebeği de
kaybederlerse? bu düşünce petar'ı rahatsız eder. neyse ki korktuğu başına
gelmez ve 1894 yılının 25 temmuzunda maria sağlıklı bir erkek bebek
dünyaya getirir. ona gavrilo ismini verirler. gavrilo daha küçük yaşlarda
iken tüberküloz hastalığına yakalanır. ailesi gavrilo'nun bu hastalığı
atlatamayacağını düşünse de gavrilo yaşama tutunur. ancak bu hastalık
gavrilo'nun fiziki gelişimini olumsuz şekilde etkiler.

gavrilo, grohovo ilkokulunda öğrenime başlar. okulda öğretmenlerinden
birisi gavrilo'ya sırp kahramanlıklarını anlatan bir şiir koleksiyonu
hediye eder. gavrilo ilköğretimini tamamladıktan sonra öğretmeninin
kendisine hediye ettiği şiir koleksiyonundan etkilenerek askeri okula
kaydolmak için saraybosna'ya gider. ancak tüberküloz hastalığından dolayı
fiziki gelişimi askerliğe elverişsiz olduğundan komplekse kapılarak bu
düşünesinden vazgeçer ve zanaat kazanmak için merchan ticaret okuluna
kaydolur.

öğrenimine devam ederken milliyetçi grupların içinde yer almaya başlar ve
bosna-hersek'in sırbistan'a katılması için çalışan genç bosna
örgütüne üye olur.1912 yılında saraybosna'nın işgalini protesto
için katıldığı eylem sonucu 1.balkan savaşı öncesinde okuldan atılır.
birinci balkan savaşında, düzensiz sırp gerillaları komitesine katılmak
için sırbistan'a gider. burada da tüberküloz hastası olmasından
dolayı yetersiz görülerek sırp kuvvetlerine katılımı reddedilir. bu
reddedilme gavrilo'yu daha da hırslandırır. saraybosna'ya dönerek
genç bosna örgütünde sıkı bir disiplin altında gerilla eğitimine başlar.

1914 yılının haziran ayında avusturya-macaristan veliaht prensinin
bosna-hersek'i ziyaret edeceği haberi üzerine genç bosna örgütü bir
suikast için yapılanmaya başlar. 8 kişilik bir suikast timi oluşturulacak
ve veliaht prens halkı selamlarken öldürülecektir. bu 8 kişinin hepsi
tüberküloz hastasındır ve kaybedecek hiçbir şeyleri yoktur. 8 kişilik
gruba tabanca kullanmakta gayet iyi eğitilmiş olan gavrilo liderlik
edecektir. suikastçılara birer tabanca, 2 şer el bombası ve
yakalandıkları takdirde kendilerini öldürmeleri için siyanür verilir.

1914 te arşidük ferdinand, aşkı uğruna imparatorluğu reddettiği karısı
sophia ile birlikte saraybosna'ya gelir. saraybosna tren garında
karşılanan veliaht ve eşi hükümet konağında bir süre dinlendikten sonra
halkı selamlamak için üstü açık bir arabayla hükümet konağından
ayrılır. suikastçılar ise çoktan pozisyonlarını almışlardır. veliahtı ve
eşini taşıyan araba halkın sağlı sollu oluşturduğu korteji selamlarken,
bosnalı bir müslüman olan suikastçılardan muhammed mehmed basic
üzerindeki el bombasını ferdinand'ı taşıyan araca doğru atar. el
bombası hedefini şaşırarak başka bir araca çarpar ve patlar. veliahtı
taşıyan arabada bulunanlardan hiçbiri yaralanmazken kalabalık halktan
bir kaç kişi bombanın etrafa saçtığı şarapnel parçalarından dolayı
yaralanır. diğer suikastçılar ve gavrilo panikleyerek
saraybosna'nın ara sokaklarına dağılırlar. veliaht ve eşi bu
saldırı üzerine tekrar hükümet konağına döner.
gavrilo ise saraybosna'da bir kafeye giderek oturur. suikast
başarısız olur ve veliaht planlandığı gibi öldürülemez. suikast sonrası
veliaht prens, suikastta yaralanan saraybosnalı vatandaşları hastanede
ziyaret etmek ister. saraybosna valisi her ne kadar güvenlik
gerekçesiyle veliahtı engellemeye çalışsa da veliaht kararında
ısrarcıdır ve tekrar eşi ile üstü açık arabaya binerek hastaneye doğru
ilerlemeye başlar. bir ara veliahtı taşıyan aracın şoförü yolu şaşırır.
veliahtın aracını başka bir araçla geriden takip eden vali, veliahtı
taşıyan aracın şoförüne durması için bağırır. şoför arabayı durdurur. ne
tesadüftür ki araç gavrilo'nun oturduğu kafenin önünde durmuştur.
gavrilo bu fırsatı kaçırmak istemez ve belinden çektiği 19704 seri
numaralı, 7,65 mm browningini veliahta doğrultarak iki el ateş der.
silah kullanmakta usta olan gavrilo kurşunları hedefe tam isabet
ettirir. ferdinand göğsüne, eşi sophia ise karnına isabet eden
kurşunlarla ağır yaralanırlar. sophia hamiledir. ferdinand o sırada
uğruna imparatorluktan vazgeçtiği eşine " sophia, ölme! çocuklarımız
için yaşa!" diye bağırır. gavrilo ise bu arada kendi silahını başına
dayayarak intihar etmek üzeredir. ancak kalabalıktan birisi
gavrilo'ya engel olur ve elindeki silahı alırlar. bunun üzerine
gavrilo üzerindeki siyanürü yutar. ancak siyanür eski olduğu için
gavrilo'yu öldürmez. gavrilo kolluk kuvvetlerince gözaltına alınırken
veliaht prens ile eşi ise çoktan ölmüşlerdir. gavrilo 19 yaşındadır.

bu suikast sonrası avusturya-macaristan imparatorluğu, sırbistan'a o
zamanın şartlarında, bağımsız hiçbir devletin kabul etmeyeceği, tarihte
temmuz ültimatomu diye adlandırılan ağır bir nota verir.
avusturya-macaristan imparatorluğu şartları kabul etmeyen sırbistan'a
savaş açar. sonrasında bütün dünyanın katılacağı, milyonlarca insanın
ölümüne, milyonlarca insanın yaralanmasına ve evsiz kalmasına yol açan 1. dünya savaşı başlar.

18 mart 1915 çanakkale savaşında yaralanan ve ölmek üzere olan askerlerin
çoğu "anne!" diye sayıklayarak ölmüşlerdir. gavrilo princip 28 nisan 1918
yılında, ömür boyu hapis cezasına çarptırıldığı hücresinde tüberküloz
hastalığından ölürken "anne" diye sayıklamış mıydı? bilinmez.

tarihçi emil ludwig, gavrilo princip hakkında şöyle der;
"gavrilo princip, "prensip müjdecisi" demekti. bu genç adam acaba dünyaya
hangi prensibi müjdeliyordu? evet, bu genç adam dünyaya 10 milyon insanın
hayatına, 15 milyon insanın sakatlığına ve bir o kadarının da öksüz
kalmasına, binlerce şehrin harap olmasına ve uygarlığımızın birkaç yüz
yıl geri gitmesine sebep olan bir felaketi, korkunç bir çatışmayı
müjdeliyordu. eğer bunun müjdelenecek bir yanı var idiyse!"

şüphesiz ki 1. dünya savaşını başlatan gavrilo princip değildi. o sadece
barut fıçısına kıvılcımı attı. tıpkı tunus'ta kendisini yakarak
arap baharının fitilini ateşleyen seyyar satıcı muhammed buazizi gibi.

Prensip Müjdecisi