BILIM

Uzay keşfine Türk imzası... ODTÜ'lülerin keşfi bilim dünyasını heyecanlandırdı

Author

Konu memleket halleriyse ne yazık ki mutlu, gurur duyulacak haber sayısı az oluyor. Bu da işte o az sayıdaki yüz ağartan haberlerden biri. ODTÜ'de bir grup fizikçi, evrendeki en yoğun cisimlerden olan SXP 1062 isimli çift yıldız sisteminde büyük bir kayma keşfetti.

Uzay keşfine Türk imzası... ODTÜ'lülerin keşfi bilim dünyasını heyecanlandırdı

ODTÜ’lü bilim insanları çift yıldız sisteminde yer alan nötron yıldızının 18 dakika olan dönme periyodundaki büyük kaymayı raporladı. Keşif bilim dünyasında büyük heyecan yarattı ve literatüre girdi. Bu keşifle çift yıldızın hem periyodu hem de yıldız içindeki yoğun maddeye ilişkin şifreler çözülmüş oldu.

Uzay keşfine Türk imzası... ODTÜ'lülerin keşfi bilim dünyasını heyecanlandırdı

Açıklamayı ODTÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Altan Baykal yaptı. Yakıtları tükenen yüksek kütleli yıldızların büyük bir patlama yaptığını ve bu sırada yeni bir gök cisminin oluştuğunu anlattı. Bu cismin, bir beyaz cüce, nötron yıldızı veya kara delik olabileceğini belirten Baykal, bu şekilde oluşan nötron yıldızlarının çok güçlü manyetik alanlarının bulunduğunu ifade etti.

Uzay keşfine Türk imzası... ODTÜ'lülerin keşfi bilim dünyasını heyecanlandırdı

Gözlemsel olarak ilk defa 1968 yılında keşfedilen nötron yıldızlarının yaklaşık 10 kilometre çapında olduğunu ve 1 kilometreden daha ince olan kabuklarının altında süper akışkan bir sıvının bulunduğunu dile getiren Baykal, ODTÜ'de X-ışını uyduları tarafından gözlenmiş arşiv verilerini kullanarak bir tür nötron yıldızı ile ilgili analizler yaptıklarını kaydetti.

Uzay keşfine Türk imzası... ODTÜ'lülerin keşfi bilim dünyasını heyecanlandırdı

Üç yıl süren gözlemler sonucunda bir çift yıldız sistemindeki bir bileşen olan SXP 1062 isimli nötron yıldızının yörünge periyodunu bulduklarını belirten Baykal, "Gözlemlerimiz sonucu bu nötron yıldızının yörünge periyodunu 656 gün olarak bulduk. Zamanlama analizlerinde 18 dakika olan kaynağın dönme periyodunda büyük bir kayma gördük." bilgisini paylaştı.

Daha önce bilim literatüründe, dönme periyodunda kayma gösteren bu yıldızların tek başına nötron yıldızları oldukları bilgisinin bulunduğunu aktaran Baykal, "Yaptığımız analizlerde, çift yıldızlardaki nötron yıldızlarından birinde ilk defa İngilizce'de 'glitch' denilen bir kaymayı tespit etmiş olduk. Astronomide X-ışını salan çift yıldızlar, 1973'ten beri uydularla gözleniyor. Bu tarihten bu yana ilk defa ODTÜ ekibi olarak bizler, çift yıldız sistemindeki bir kaynağın kendi etrafında dönme periyodunda büyük bir kayma keşfetmiş olduk. Bu kayma, laboratuvar ortamında gözlenemeyen yıldızın içindeki yoğun maddenin kabuğu ile etkileşmesinden kaynaklanıyor. Bunu deprem gibi düşünebiliriz ancak bu yıldızda olduğu gibi zaman periyodunda ani bir kayma meydana geliyor" dedi.

Dünya genelinde astronomide bilim insanlarının nötron yıldızlarına ilişkin pek çok keşif peşinde olduklarını vurgulayan Baykal, nötron yıldızının merkezinden gelen bu kaymanın daha önce bilim dünyasında sır olduğunu bildirdi.

KAYNAK: SPUTNİK