TARIH

Kitty Genovese cinayeti ve Seyirci Etkisi

Author

Yıl 1964. 13 mart gecesi saat 3'te, New York’un Queens Bölgesindeki Kew Gardens'ta yaşanacak cinayetten habersiz bölge sakinleri çoktan uyumuşlardı. Az sonra Amerika gündemini sarsacak ve daha sonra da bütün psikoloji kitaplarına konu olacak bir cinayet işlenecekti.

Kitty Genovese cinayeti ve Seyirci Etkisi

Kitty Genovese adındaki genç kadın, evine doğru yürürken arkasından tecavüz amaçlı yaklaşan bir erkek, bıçağıyla Kitty'i tehdit etmeye başlar. Tehditlere karşı koymaya çalışan Kitty, bağırarak yardım ister. Ancak saat gecenin 3'ü. Tecavüzcü bu bağırışlardan sonra korkar ve Kitty'i bıçakladıktan sonra kaçar. Yaralanan kadın sürünerek evinin yolunu tutmaya çalışırken, etraftan ses çıkmadığını farkeden adam tekrardan Kitty'nin yanına gelir. Tekrar çığlık atmaya başlayan Kitty, birkaç evin ışığını yakmayı başarır. Saldırgan yine korkar ve kadını tekrar bıçakladıktan sonra kaçar. Fakat yine kimse yardım etmemiştir. Balkondan çıkıp yahu bu nedir diyen bile çıkmayınca bundan cesaret alan adam tekrardan gelerek son bıçak darbeleriyle kadını öldürür, ve karanlıktan yararlanarak kaçar.

Bu olay ilk başta normal bir cinayetmiş gibi görünür, zaten resmi kayıtlara da öyle geçer. Katil de çok geçmeden bulunur. Ama emniyet ekibi, olay yerinde yaptığı incelemede 37 kişinin cinayeti gördüğünü tespit eder. Tam 37 kişi. Fakat bu 37 kişiden hiçbirisi olay anında polise ihbarda bulunmamıştır. İlk ihbardan sonra polisin olay yerine gelmesi 2 dk sürmüştür. Yani 37 kişiden birisi, bu olayı polise ihbar etse Kitty'nin hayatı kurtulacaktır. Ancak artık çok geçtir.

Bu olay ülke gündemine oturur. Gazeteler peş peşe bu olay hakkında haberler paylaşırlar. Herkesin aklındaki soruysa şudur; Amerikan halkı nasıl bu kadar duyarsız olabiliyor?

Kitty Genovese cinayeti ve Seyirci Etkisi

Kişilerin, Kitty Genovese olayında olduğu gibi, olaylara seyirci kalması "Seyirci Etkisi" (Bystander Effect) şeklinde isimlendirilmiş, ve bu kavram ilk defa bu olayla sosyal psikoloji bilimine adını yazdırmıştır.

Kitty Genovese cinayeti ve Seyirci Etkisi

Bu olaya daha geniş bir pencereden bakmamız lazım. Yeri geldiğinde yardıma muhtaç birine kol kanat gererken, yeri geldiğinde neden tepkisiz kalıyoruz? Neden yangının içinde kalan insan için hayatımızı tehlikeye atmaktan çekinmiyoruz da sokak ortasında şiddet gören kadına müdahale etmekten aciziz? Bunlar rahatsız edici sorular, biliyorum. Ancak ne yazık ki "Seyirci Etkisi" akımına özellikle son yıllarda ülkemiz de kapıldı. Bunun birçok örneği mevcut.

Kitty Genovese cinayeti ve Seyirci Etkisi

Seyirci Etkisi'nin üzerine birçok hipotezler yürütüldü. Kimisi dedi ki, eğer yardım isteyen kişinin bulunduğu ortam kalabalıksa, kişi başkasının ilgileneceğini düşünerek sorumluluğunu azaltır. Kimisi de dedi ki, acil kavramına bakış açısına göre değişir. Bana acil gelen bir hadise, sana acil gelmeyebilir. Mesela sinemada filmin tam ortasındayken adamın biri "yangın var!" diye bağırdığında eğer kimse yerinden hareket etmiyorsa, bu acil bir durum değildir...

Bir de kararsızlık durumu var tabi. Bu da Seyirci Etkisi için ortaya atılan hipotezlerden bir tanesi. Kişi, yardım etmek için gittiğinde aslında yardıma ihtiyacı olmadığını fark edip utanacağını düşündüğü için yardım etmez. Sokakta yatan adamın kriz geçirdiği için mi, yoksa sarhoş olup sızdığı için mi orada yattığı ikilemini çözüme kavuşturamadığı için yardım etmez. Ya sarhoşsa ve kendine sataşırsa? Ya ona bir şey olursa?

Varsın yanlış anlaşılsın. Utanın ne olacak? Bir insana yardım etmek için yeltendiğinizde aslında o kişinin yardıma ihtiyacı olmadığını anlamanız size hiçbir şey kaybettirmez. Ama o kişinin gerçekten yardıma ihtiyacı varsa, o zaman sizin edeceğiniz yardım o kişiye çok şey kazandırır. Bu etki evrensel bir etki evet, ancak artık ülkemizin de bu etkiye kapılması bizim için tehlike çanlarının çaldığına işaret. Hiçbir ülkenin, en çok da bizim ülkemizin insanları Seyirci Etkisi yüzünden toplumdan soyutlanmamalı. Zira bugün tepkisiz kaldığınız yardıma muhtaç bir insanın yerinde, bir gün siz olabilirsiniz.

Kaynak: 1 , 2 , 3 , 4 , 5