DIĞER

Taciz nedir ve Türkiye'de taciz ifşasına verilen tepkiler

Author

Uzun uzun baktım ekrana şu yazıya başlarken. Aklımda dolanıp duran bin türlü olay. "Hangi birini anlatayım, nereden başlayayım?" diye düşündüm. Önce taciz nedir bundan bahsetmek istiyorum biraz. Taciz kelime anlamı TDK'da "tedirgin etmek, rahatsız etmek" olarak geçiyor. Yani kişiye bir başkası tarafından yapılan ve "rahatsızlık veren" eylemlerin bütününe taciz diyebiliriz. Taciz dediğimiz zaman akla ilk gelen şeyin "cinsel taciz" olması da doğal elbette. 

Peki neden tacizin böyle bir tanımı varken "rahatsız edilen" kişinin beyanını umursamayıp, "ya bunun tacizle ne alakası var aq ilgi orospusu kezbanı?" gibi yorumlar yapan koca bir güruh var sosyal medyada? Neden tacizin öznesi olan biz kadınlarken, öznesi olmayan erkekler neyin taciz olup neyin olmadığı konusunda bize ahkâm kesiyorlar? Bunun pek çok sebebi olabilir fakat böyle yorumlarla karşılaştığımda aklıma gelen ilk şey, bu tarz yorumları yapanların taciz eden kişiyle istemli ya da istemsiz empati yapıyor oldukları. "Ya bir gün ben de bir kadına öyle bir mesaj atıp da ifşa edilirsem?" düşüncesiyle hareket eden bu güruh ne yazık ki sosyal medyada tacizi normalleştirmek için ellerinden geleni yapıyor ve bunu yaparken de uğradığı tacizi anlatan kadını bir de sosyal medyada taciz edip travmatize olmasına sebep oluyor. Türkiye gibi bir ülkede yaşayan her kadının neredeyse her gün tacize uğraması gibi bir gerçekliği asla kabul etmeyen ve sosyal medyada gittikçe artan taciz ifşaları nedeniyle rahatsız olan bu güruhun ne yapmaya çalıştığı zaten ortada. Fakat daha da acı olanı bu güruha destek veren kadınların da olduğu gerçeği. Hemcinslerimin yaptığı "shaming" kadar canımı yakan çok az şey var. Bu hareketleriyle erkekler nazarında "kabul gören, hanımefendi, hafif olmayan" kadınlar olacaklarını sanan amiyane tabirle "erkek yancısı" kadınlar ne yazık ki tacize uğradıklarında o yanlamaya çalıştıkları erkeklerle değil, yine hemcinsleriyle dayanışma içerisinde olacaklarının farkında değiller. 

Öncelikle taciz gibi bir olay başına geldiğinde her kadının aynı tepkiyi veremeyeceği ön kabulüne sahip olmalıyız. Yakın zamanda Mango'da satış görevlisi adamın kabine girerek bir kadını "elimi tutmayacak mısın? beni heyecanlandırdın" vb. sözlerle taciz etmesi olayını duymayan kalmamıştır sanırım. Bu olaya pek çok kişinin "ee o da adam kabine girdiğinde bağırsaymış neden bağırmamış?" "hiç inandırıcı değil, Mango gibi bir yerde böyle bir şey olamaz, ben oraya hep gidiyorum böyle bir şey yaşamadım, ben olsam bağırırdım" vb. yorumlar yapan pek çok kişi oldu. Bu gibi olaylarda taciz edileni suçlayıcı, ve "neden böyle yapmadın?" diye sorgulayıcı sorular sorulmaması gerekiyor. Taciz edildiğini beyan eden kadına soru sormak toplumun bize öğrettiği bir şey. O an basireti bağlanabilir kişinin ya da olay anında şaşkınlıkla tepki veremeyebilir. Herkes sizler gibi "çok güçlü" olmak zorunda da değil. Bir de bu gibi olaylarda kişi kendisine tacize uğramayı konduramayabiliyor. Toplu taşımada tacize uğradığınızda eminim pek çoğunuz en başta "yok ya bana öyle gelmiştir, çantası değmiştir belki" vb. düşüncelerle tacize uğradığınız fikrini bastırmışsınızdır. Çünkü çok iyi biliyorsunuz ki tacize ses çıkarttığınızda bu tarz tepkileri alacaksınız, başınız ağrıyacak. Küçüklüğümüzden beri bu konuda bize öğretilen şey susmak ve kabullenmek. İşte tam olarak bu öğretiye karşı hepimiz birlik olmalı ve daha çok sesimizi çıkartmalıyız. 

Tacize uğrayan kadına şüpheyle yaklaşılması da ne yazık ki sıklıkla gördüğümüz bir olay. "İftira atıyordur adama" şeklinde yaygın bir inanış olabiliyor bu gibi olaylarda ve bu tarz yorumları gördüğümde hep aynı şeyi söylüyorum ben: Şöyle düşünün; bu ülkede her gün kaç tane taciz olayı oluyor ve kaç tane taciz iftirası oluyor? Bir kadının zaten uğradığı taciz olayına ses çıkartması anlattığım bu gibi sebeplerden dolayı oldukça sıkıntı verici bir şeyken neden bir de böyle bir konuda tamamen yalan söyleme ihtiyacı duysun? Burada bir de "kadın beyanı esastır" ilkesinden bahsetmek istiyorum. Bu da ne yazık ki sıklıkla yanlış anlaşılan ve elimizin altında internet varken, iki saniyelik google araştırmasıyla bu bilgiye ulaşabilecekken araştırılmayan bir ilke. "Taciz ve tecavüzde kadın beyanı esastır" ilkesi eşit değildir "kadının her dediği kesin olarak kabul edilir ve karşıdaki kişi hemen suçlanır." Bu ilke kısaca şu anlama geliyor: Bir kadın taciz ya da tecavüzle erkeği suçlarsa eğer, uğradığı tacizi tecavüzü ispat etmekle yükümlü değildir, erkek suçsuzluğunu ispat etmekle yükümlüdür. Bu ilkeye neden ihtiyaç duyuyoruz peki? İşte tam da bu yazıda şimdiye kadar anlattıklarım nedeniyle ihtiyaç duyuyoruz. Bir kadın "tacize tecavüze uğradım" dediğinde ona inanmamak için hazırda bekleyen bir güruh var. “Kadın beyanı esastır” ilkesi bir kadının tacize ya da tecavüze uğradığını kanıtlamak zorunda kalmasının önüne geçmeye çalışan, aksini kanıtlama görevini erkeğe yükleyen bir ilkedir ve bu ilkenin hukuk sistemimizde olmaması kadının taciz ve tecavüz olaylarında susmasına ve erkeğin de "nasıl olsa başıma bir şey gelmiyor, inkar ederim biter" diyerek eylemlerini devam ettirmesini sağlar.

Bir başka değinmek istediğim konu da şu: bir kadın tacize uğradım dediğinde "tabi adam zengin olsaydı garibanın teki olmasaydı taciz diye bağırmazdın hoşuna bile giderdi, adamın tipi düzgün olsaydı hiç sıkıntı olmazdı değil mi?" vb. yorumları sıklıkla görüyorum. Bir kere öncelikle eğer bir kadının karşısındaki adamın ilgisi hoşuna gidiyorsa ve buna karşılık veriyorsa bunun adı taciz değil flört olur. Ne demiştik? Taciz rahatsızlık veren hareketlerin bütünüydü değil mi? Böyle bir rahatsızlık söz konusu değilse eğer zaten tacizden söz edilemez. Ha ben asla "kadınlar zengin yakışıklı adamların tacizlerini sineye çekiyorlar" gibi bir düşünceyi de kabul etmiyorum. Gayet tipi düzgün, parası olan bir sürü adamı da öküzlükleri ve tacize varan ısrarları nedeniyle reddetmişimdir. Yolda duran son model bir jipin içerisindeki adamın "yavru bırakayım mı seni?" vb. laubali yaklaşımlarını da terslemişimdir. Fakat benim bunu yapmam her kadının da böyle yapacağı ya da yapması gerektiği anlamına da gelmiyor. Taciz zaten rahatsız olduğun noktada başlıyor ve bu rahatsız olma tabanını kişinin sosyoekonomik durumuna çekmeye çalışmak oldukça kötü niyetli bir yaklaşım. Bir kadın bir barda tanıştığı erkekle o gece eve gidiyor diye o şekilde yaklaşan her erkeğe de aynı şekilde cevap vermek zorunda da değil. Şu da var; bir erkek barda gelip bir kadına tanışma niyetini dile getirir, kadın kabul etmez ve adam da sonrasında ısrar etmezse bunun adı taciz değil tanışma girişimidir zaten. Fakat adam ısrarına devam ederse, daha da ilerletip kadının mekandan ayrılmasını bekleyip peşine takılırsa bunun adı buz gibi de taciz olur. Çünkü eylem o kadın için gayet rahatsız ve tedirgin edicidir. Buna benzer bir olayı çok yakın zamanda Kaş'ta tatildeyken yaşadım. Bir adam önce beni bir mekanda görüp instagrama koyduğum konum etiketinden beni bulup mesajlar attı. Israrlı mesajlarına devam etti cevap vermedim. Sonra Kaş'taki son akşamımda bir mekanda tek başıma içerken (arkadaşım bir gün erken ayrılmıştı) adam aynı mekandaydı ve baya rahatsız edici bir şekilde bakmaya başladı. Ben de ne bakıyor bu diye bakıp kafamı çevirdim hemen. O mesajlar atan adam olduğunun da farkında değilim tabi. Mekandan ayrıldım köşeyi döndüm. Tenha sokakta sıkıştırdı beni. Kolumu tuttu. Sana bir bira ısmarlayayım dedi. Reddettim. Sen şu değil misin deyip instagramımı gösterdi. Evet benim ne var? dedim ve yoluma devam ettim. Sabah uyandım bir mesaj daha. Şöyle: "gerizekalı mısın sen salak karı madem yüz vermeyecektin neden bana baktın o kadar?" Adam o kadar emindi ki kendisine baktığımdan. Reddedilince erkek egosu zarar görmüştü. Bu olayı twitter hesabımda paylaştığımda da "tamam anladık aq sen çok güzelsin ve hep de sana asılıyorlar" gibi yorumlar aldım. Bir de tacize uğradığını beyan eden kadına en yaygın saldırı şekli olarak bu var. Bunu söyleyen kadınlara direkt "hee tamam çok güzelsin hıhı evet" vb. sözler sarfediliyor. Hayır bunun güzellikle hiçbir alakası yok oysa. Ben çok güzel bir kadın değilim fakat sıklıkla sözlü ya da fiziksel tacize uğramamın tek nedeni nefes alan bir dişi olmam. Damacanaya dahi hallenilen bir ülkede bir kadının sıklıkla tacize uğradığını anlatması ve paylaşmasından "ben çok güzelim" gibi bir alt metin nasıl çıkartılıyor anlayamıyorum. 

En sık rastlanılan taciz çeşitlerinden biri de herhangi bir kuruma mağazaya vs. telefon numarasını veren kadının telefon yoluyla taciz edilmesi. Bir kere işi dolayısıyla o numaraya sahip olan bir işletmenin çalışanının bu amaç dışında asla o numarayı kullanmaması gerekiyor. Bu şekilde taciz edilen kadınların ifşalarında da "ee sen de cevap vermeseydin engelleseydin neden cevap veriyorsun?" "ne var adam hoşlandığını söylemiş masumca bu da mı taciz?" vb. yorumlar yine sıklıkla dile getiriliyor. Hayır, kadınlar engellemeyi öğrenmeyecek, o adam işi dolayısıyla elde ettiği numarayı başka bir amaçla kullanmamayı öğrenecek. Bu kadar basit. Benim yalnız yaşayan bir kadın olarak evime çağırdığım uydunet görevlisinin whatsapp'tan attığı "yalnız kadınsın bir şeye ihtiyacın olursa yazarsın" mesajıyla tedirgin olmam kadar doğal bir şey yok. Ve hayır bu mesajdan tedirgin oldum ve bunu da ifşa ettim diye "ilgi orospusu kezban" olmuyorum. O adam işini düzgün ve profesyonel bir şekilde yapacak ve evine iş için geldiği kadına asılıp tedirgin etmeyecek. Ederse de iş akdinin feshedilmesi vb. sonuçlara katlanacak.

Tacize uğrayan kadınların giyim kuşamıyla ilgili de çok fazla yorumda bulunuluyor ve ne yazık ki mağdur olan kadınlar "normal giyinmiştim makyajım bile yoktu" vb. sözlerle kendilerini savunmak durumunda bırakılıyorlar. Oysa bunun giyimle de hiçbir alakası yok. Diyorum ya tacize uğramak için nefes alan dişiler olmamız yeterli. Çoğunlukla içimden geldiği gibi giyinirim. Şortumu da giyerim meme dekolteli bluz da giyerim. Bunu bir çeşit başkaldırı olarak görüyorum ancak bazen ben de yılıyorum. Yine böyle gelecek olası tacizlere göğüs gerebilecek gibi hissetmediğim bir gün arkadaşıma dedim ki bana uzun bir şey ver, metrobüste sıkıntı çekmeyeyim. Üstümde şort vardı ve Kadıköy'den metrobüse binip evime dönecektim. Arkadaşım bol diz altı bir eşofman verdi. Şortumu çıkartıp onu giydim. Bindim metrobüse. Pazar günü akşam vaktiydi ve metrobüs görece boştu. Ayaktaydım fakat en fazla 15-20 kişi var ayakta. Adamın biri o boşlukta dibimde duruyor ve beni olduğum yerde sıkıştırmaya çalışıyordu. Ne yapmaya çalıştığı o kadar netti ki. Biraz ilerler misiniz diye tersledim adamı. Homurdanarak ilerledi. Sonra ineceği durağa geldiğinde kıçımı elleyip öyle indi. Her şey o kadar hızlı oldu ki ancak arkasından bağırabildim. Belki o şortu değiştirip eşofmanı giymeseydim şortum yüzünden oldu diye düşünecektim ben de.

Bu ve bunun gibi yaşadığım yüzlerce taciz olayını anlatabilirim. Benim gibi bir sürü kadın da anlatıyor zaten sosyal medyada. Özgecan olayından sonra #sendeanlat hashtagiyle yazılanları hatırlıyorsunuzdur az çok. Ara sıra girin ve o hashtag'de anlatılanlara bakın. Ülke gerçeği bu. Hal böyleyken daha fazla ses çıkartmamız, dayanışmamız gereken bir konuda tacize uğrayan kadına bırakın destek olmayı bir de köstek olan bir güruhla uğraşmaya çalışıyor olmamız moral bozucu olabilir fakat pes etmemeliyiz. Anlattıkça, paylaştıkça daha fazla kadın "yalnız değilim" diyor ve anlatmak için cesaret buluyor. Benim de bu yazıyı yazma sebebim bu. Yalnız olmadığınızı bilin, taciz ifşasında bulunduğunuzda gelecek tepkilere göğüs gerin. Hemcinslerinizle dayanışma içerisinde olun. Yazıyı okuyan erkeklere de eğer anlattığım gibi tepkiler veriyorlarsa bir durup düşünüp özeleştiri yapmalarını tavsiye ediyorum. Tacizi normalleştiren bu gibi tepkilerin inanın hiçbirimize bir faydası yok. Türkiye gibi bir cehennemde kadın olmak zaten başlı başına bir mücadeleyken bir de yaşadıklarını anlatan kadınlara lütfen köstek olmayın fakat bu destek olayını da "senin anana bacına yapsalardı nasıl olurdu?" gibi bir tabana çekmeden yapın. Bir bu kadar daha yazabilirim çünkü fazlasıyla dolu olduğum bir konu. Kolay okunabilmesi açısından elimden geldiğince günlük bir dilde anlatmaya çalıştım. Umarım yeterince açık olmuştur. Hepimize rahat nefes alabileceğimiz bir ülke diliyorum çok zor olsa da. Sevgiler. 

Taciz nedir ve Türkiye'de taciz ifşasına verilen tepkiler