BILIM

Daha az karbon-monoksit için atılan imza kelebek etkisi yarattı

Author

Konu çevre olduğunda her şey birbiriyle bağlı oluyor. Atılan en ufak bir adım global ekonomini içerisinde bir domino taşı etkisi yaratıp hiç beklenmeyen bir etki yaratabiliyor. Bu iyi niyetle atılmış bir adım olsa da…

Daha az karbon-monoksit için atılan imza kelebek etkisi yarattı

ABD’de 1990 yılında hava kirliliğini engellemek için atılan bir imzanın kral kelebeği türünün (Danaus plexippus) neslini nasıl tehlikeye attığını anlatmak istiyorum.

Özet olarak olaylar şu şekilde gelişti:

Daha az karbon-monoksit için atılan imza kelebek etkisi yarattı

1990 yılında ABD Başkanı George Bush “Clean Air Act Amendment” isimli kanun değişikliğini imzaladı. Kanun kapsamında karbon monoksit salınımını düşürmek hedefleniyordu.

Daha az karbon-monoksit için atılan imza kelebek etkisi yarattı

Bu kanun değişikliği kapsamında otomobillerin kullandığı yakıt takviyelerinde bulunan oksijen oranının düşürülmesi planlanıyordu. Yakıt takviyelerinde bulunan oksijen yakıtın daha verimli yanmasını sağlıyordu fakat oksijen içeriği karbonla birleşince karbon monoksit oluşumunu artırıyordu.

Daha az karbon-monoksit için atılan imza kelebek etkisi yarattı

Piyasadan bu kimyasal madde kalkınca onun yerine 1992 ile 2005 yılları arasında yakıt takviyesi olarak Metil tert-butil ether diye bir madde yani MTBE yaygın olarak kullanılmaya başladı. Ancak 2000’lerin başında MTBE’nin su kaynaklarına karıştığı ortaya çıktı. Musluktan su içenlerin bu madde nedeniyle zehirlenme vakaları artmaya başladı. New York, California ve ardından diğer eyaletler MTBE’yi yasaklamaya başladı ve en sonunda bütün ABD’de MTBE yasaklandı.

Daha az karbon-monoksit için atılan imza kelebek etkisi yarattı

MTBE yasaklanınca yakıtı oksitlendirmek için artık alternatif yollar aranmaya başladı. Bu yüzden devreye etanol girdi. Son 10 yılda etanol üretimi ve talebi zirveye çıktı. 2010 yılında ABD, dünyanın en çok etanol üreten ülkesi oldu.

Daha az karbon-monoksit için atılan imza kelebek etkisi yarattı

Etanol bir biyoyakıt ve ABD’de çoğunlukla mısırdan üretiliyor. Etanole olan ilgi ve talep nedeniyle mısır üretimi daha da arttı ve ABD’nin dört bir yanını mısır tarlaları kaplamaya başladı.

Daha az karbon-monoksit için atılan imza kelebek etkisi yarattı

Bu mısır tarlalarının giderek arttığı yerler orta ve batı ABD kral kelebeğinin göç yollarıydı. Kral kelebekleri her yıl Meksika ve Kuzey Amerika arasında büyük bir göç gerçekleştirirlerdi ve göç etmek için en çok mesafe kat eden böcek türleriydiler.

Daha az karbon-monoksit için atılan imza kelebek etkisi yarattı

Kral kelebekleri göç yolunda yumurtalarını sütleğen denilen bir bitkiye bırakır (Asclepias syriaca). Çünkü kral kelebeklerinin tırtılları bu bitkinin yapraklarıyla beslenebilir.

Daha az karbon-monoksit için atılan imza kelebek etkisi yarattı

Tırtıllar her ne kadar bu bitkiyi çok sevse de ve başka bir bitkiyle beslenemese de çiftçiler nefret eder. Çünkü bir tarladaki verimi düşüren zararlı bitkilerin başında gelir. Bu yüzden mısır tarlalarında neredeyse bütün yabani otları öldüren kimyasallar kullanılır. Mısırlar bu kimyasallardan zarar görmez çünkü genetik olarak yüksek oranda değiştirilmişlerdir.

ABD’de hemen her tarım alanı mısır tarlası olduğu için ve bu tarlalarda sütlüce otu yetişmediği için kral kelebekleri yumurtalarını bırakacak bir yer bulamıyor. Meksika’daki ormanların kesilip tarım alanı yapılması, hava koşulları ve sütlüce otunun yok edilmesi nedeniyle 2013’te kral kelebeklerinin nüfusu sadece bir yılda yüzde 56 düştü.

1990 yılında iyi niyetle atılan bir çevre sözleşmesi havaya karışan karbon monoksitin düşürülmesini hedefliyordu. Ama geçen 25 yılda sonuçlar tahmin edilemeyecek bir şekilde çok daha farklı oldu. Bunu düzeltmek için yeni bir kanun gerekir mi bilemiyorum ama kitlesel olarak çevre ile ilgili her değişiklikte başka bir sorunun yaşanabileceğini bu örnekten görerek hareket edebiliriz.